Smartfon z połączeniem przychodzącym od nieznanego numeru i sędziowski młotek – ilustracja do artykułu o karach za żarty telefoniczne

Telefoniczne pranki, czyli dzwonienie do obcych osób albo instytucji z udawaną historią, od lat są popularne. Dziś często są też nagrywane i publikowane w internecie. Wielu osobom wydaje się, że to niewinna zabawa. Polskie prawo widzi to jednak inaczej. To, czy skończy się na śmiechu, czy na wezwaniu na policję, zależy od tego, do kogo dzwonisz, co mówisz i co potem robisz z nagraniem.

Poniżej omawiamy najważniejsze przepisy, które mogą mieć zastosowanie, od drobnych wykroczeń po przestępstwa zagrożone kilkuletnim więzieniem.


1. Fałszywe wezwanie służb – art. 66 Kodeksu wykroczeń

Najczęstszy i najgroźniejszy w skutkach rodzaj „żartu” to telefon na numer alarmowy 112, na policję, do straży pożarnej albo do pogotowia z wymyślonym zgłoszeniem.

Art. 66 § 1 Kodeksu wykroczeń karze każdego, kto chcąc wywołać niepotrzebną czynność, wprowadza w błąd instytucję użyteczności publicznej albo organ ochrony bezpieczeństwa, porządku publicznego lub zdrowia przez fałszywą informację lub w inny sposób.

Grozi za to:

  • areszt do 30 dni,
  • kara ograniczenia wolności,
  • albo grzywna (do 1500 zł).

Sąd może dodatkowo orzec nawiązkę albo obowiązek zwrotu kosztów niepotrzebnej akcji. Koszty wyjazdu karetki, wozu strażackiego czy patrolu bywają wysokie, więc pozornie drobne wykroczenie może sporo kosztować.

Każde fałszywe zgłoszenie oznacza, że karetka lub patrol nie dojedzie w tym czasie do kogoś, kto naprawdę potrzebuje pomocy. Dlatego służby traktują takie telefony bardzo poważnie.

Połączenia z numerami alarmowymi są nagrywane, a numer telefonu (także zastrzeżony) jest rejestrowany. Ustalenie sprawcy jest zwykle kwestią czasu.


2. Fałszywy alarm o bombie lub zagrożeniu – art. 224a Kodeksu karnego

Jeśli „żart” dotyczy zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach, to nie jest już wykroczenie, tylko przestępstwo. Chodzi na przykład o:

  • informację o podłożonej bombie w szkole, galerii czy na lotnisku,
  • zgłoszenie zamachu, skażenia, porwania samolotu,
  • tzw. swatting, czyli sprowadzenie uzbrojonych służb pod czyjś adres fałszywym zgłoszeniem.

Art. 224a Kodeksu karnego przewiduje za to karę od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Wystarczy, że sprawca wiedział, że zagrożenia nie ma, i chciał wywołać działania służb. Nie ma znaczenia, że „to był tylko żart”.

Do tego dochodzi odpowiedzialność cywilna. Ewakuacja dużego obiektu, przerwa w pracy, akcja saperów czy wstrzymanie ruchu na lotnisku mogą wygenerować koszty liczone w dziesiątkach lub setkach tysięcy złotych. Instytucje i poszkodowane firmy mogą dochodzić ich zwrotu od sprawcy (art. 415 Kodeksu cywilnego).


3. Złośliwe niepokojenie – art. 107 Kodeksu wykroczeń

Pranki wymierzone w prywatne osoby, na przykład wielokrotne głuche telefony, udawanie kogoś, wkręcanie w wymyśloną historię, mogą być wykroczeniem z art. 107 Kodeksu wykroczeń.

Odpowiada ten, kto w celu dokuczenia innej osobie złośliwie wprowadza ją w błąd lub w inny sposób złośliwie niepokoi.

Grozi za to:

  • ograniczenie wolności,
  • grzywna (do 1500 zł),
  • albo nagana.

Kluczowa jest tu złośliwość i cel dokuczenia. Jednorazowy, nieszkodliwy żart między znajomymi zwykle nie spełni tych warunków. Dzwonienie do obcej osoby po to, żeby ją zdenerwować, przestraszyć albo ośmieszyć, już może.


4. Uporczywe nękanie i podszywanie się – art. 190a Kodeksu karnego

Jeśli telefony się powtarzają i wywołują u ofiary poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie naruszają jej prywatność, może to być stalking.

Art. 190a § 1 Kodeksu karnego przewiduje za uporczywe nękanie karę od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

Ten sam artykuł (§ 2) karze również za podszywanie się pod inną osobę, z wykorzystaniem jej wizerunku, danych osobowych lub innych danych, w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej. Prank polegający na dzwonieniu „w imieniu” konkretnej, prawdziwej osoby, na przykład kolegi, nauczyciela czy szefa, może więc mieć poważne konsekwencje.


5. Groźby – art. 190 Kodeksu karnego

Niektóre pranki opierają się na straszeniu rozmówcy: „wiem, gdzie mieszkasz”, „zaraz po ciebie przyjedziemy”. Jeśli groźba popełnienia przestępstwa wzbudza u adresata uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona, jest to groźba karalna. Grozi za nią kara pozbawienia wolności do 3 lat.

Nie ma znaczenia, że dzwoniący nie zamierzał jej spełnić. Liczy się to, jak groźbę mógł odebrać rozsądny adresat.


6. Nagrywanie i publikacja w internecie

Wiele prawnych problemów zaczyna się dopiero po rozmowie, kiedy nagranie trafia na YouTube, TikToka czy Instagram.

Dobra osobiste

Głos, wizerunek, nazwisko i prywatność są dobrami osobistymi chronionymi przez art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Osoba „wkręcona” w prank może żądać:

  • usunięcia nagrania,
  • przeprosin,
  • zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty określonej sumy na cel społeczny,
  • odszkodowania, jeśli poniosła szkodę majątkową.

Zniesławienie i znieważenie

Jeśli publikacja ośmiesza rozmówcę, poniża go albo przypisuje mu negatywne cechy, w grę wchodzą przestępstwa:

  • zniesławienia (art. 212 Kodeksu karnego): w przypadku publikacji w mediach, w tym w internecie, grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku,
  • znieważenia (art. 216 Kodeksu karnego).

Są to przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego, czyli to pokrzywdzony decyduje, czy wnieść sprawę do sądu.

Dane osobowe

Ujawnienie w nagraniu numeru telefonu, adresu czy nazwiska rozmówcy może też naruszać przepisy o ochronie danych osobowych (RODO), zwłaszcza gdy kanał jest prowadzony zarobkowo.

Zasady platform

Niezależnie od prawa, regulaminy serwisów takich jak YouTube czy TikTok zakazują nękania i publikowania treści naruszających prywatność. Skutkiem może być usunięcie filmów, demonetyzacja albo blokada kanału.


7. A co, jeśli dzwoni nieletni?

Pranki telefoniczne często robią dzieci i nastolatki. Prawo przewiduje dla nich odrębne zasady:

  • Osoby poniżej 17. roku życia co do zasady nie odpowiadają na podstawie Kodeksu karnego ani Kodeksu wykroczeń. Ich sprawą zajmuje się sąd rodzinny na podstawie ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Może on zastosować na przykład upomnienie, nadzór kuratora, obowiązek naprawienia szkody czy przeproszenia pokrzywdzonego, a w poważnych przypadkach nawet umieszczenie w placówce.
  • Rodzice mogą odpowiadać finansowo za szkody wyrządzone przez dziecko. Dotyczy to zwłaszcza dzieci poniżej 13 lat (art. 427 Kodeksu cywilnego, odpowiedzialność za nadzór). Starszy nieletni może odpowiadać sam (art. 426 Kodeksu cywilnego), ale rodzice nadal mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności, jeśli zaniedbali nadzór.

W praktyce koszty fałszywej akcji służb często spadają więc na rodziców.


8. Podsumowanie – tabela konsekwencji

Rodzaj „żartu” Podstawa prawna Możliwa kara
Fałszywe wezwanie policji, straży, pogotowia, 112 art. 66 Kodeksu wykroczeń areszt do 30 dni, ograniczenie wolności lub grzywna + zwrot kosztów akcji
Fałszywy alarm o bombie, zamachu, swatting art. 224a Kodeksu karnego od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności
Złośliwe niepokojenie konkretnej osoby art. 107 Kodeksu wykroczeń ograniczenie wolności, grzywna lub nagana
Uporczywe nękanie, podszywanie się pod kogoś art. 190a Kodeksu karnego od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności
Groźby w trakcie rozmowy art. 190 Kodeksu karnego do 3 lat pozbawienia wolności
Publikacja nagrania ośmieszającego rozmówcę art. 23-24 Kodeksu cywilnego, art. 212 i 216 Kodeksu karnego zadośćuczynienie, przeprosiny, grzywna, a nawet kara pozbawienia wolności

Czy można nagrywać rozmowę bez zgody rozmówcy?

W Polsce nagrywanie rozmowy, w której samemu się uczestniczy, co do zasady nie jest przestępstwem. Kodeks karny penalizuje podsłuch, czyli uzyskanie informacji, które nie były przeznaczone dla nagrywającego. Problemem nie jest więc samo nagranie, ale jego rozpowszechnienie bez zgody rozmówcy. Publikacja nagrania, na którym da się rozpoznać głos, nazwisko czy inne dane osoby, wymaga jej zgody, a jej brak naraża autora na roszczenia o naruszenie dóbr osobistych i ochrony danych osobowych. Zgoda wyrażona po fakcie, na przykład w odpowiedzi na wiadomość, powinna być udokumentowana, bo w razie sporu to publikujący musi ją wykazać.

Jak żartować, żeby nie mieć kłopotów?

  1. Nigdy nie dzwoń „dla żartu” na numery alarmowe ani do służb. Tu nie ma taryfy ulgowej.
  2. Żartuj ze znajomymi, którzy znają konwencję, a nie z przypadkowymi osobami, które mogą się naprawdę przestraszyć.
  3. Nie podszywaj się pod prawdziwe osoby ani instytucje (policję, bank, szkołę, urząd).
  4. Nie strasz i nie groź, nawet jeśli to część scenariusza.
  5. Przed publikacją nagrania uzyskaj zgodę rozmówcy, najlepiej na piśmie lub nagraną, i zanonimizuj jego dane.
  6. Kiedy rozmówca jest wyraźnie zdenerwowany lub przestraszony, przerwij i wyjaśnij, że to żart.

Granica między żartem a przestępstwem

Granica między niewinnym żartem a naruszeniem prawa jest cieńsza, niż się wydaje. Wystarczy jeden telefon na 112, jedno nagranie opublikowane bez zgody albo jedno zdanie, które zabrzmi jak groźba. Najbezpieczniejsza zasada: jeśli po drugiej stronie słuchawki ktoś może się naprawdę przestraszyć, poczuć poniżony albo podjąć realne działania, to już nie jest zabawa.

Jeśli masz konkretną sprawę, skonsultuj się z adwokatem lub radcą prawnym. Aktualne brzmienie przepisów znajdziesz w Internetowym Systemie Aktów Prawnych (isap.sejm.gov.pl).

Autor: Redakcja

Nasze serwisy ▼
Budowa i Wnętrza: Prawydom.pl Kompendiumbudowlane.pl Domateria.pl Formatdomu.pl
Magazyny: Vivakobieta.pl Magazynfaceta.pl Biznesnow.pl
Poradniki i informacje: Uznanaopinia.pl Monitormiasta.pl Glosmieszkanca.pl Sprawdzjak.pl