Danina solidarnościowa to dodatkowe obciążenie dla najlepiej zarabiających Polaków. Obowiązuje od 2019 roku i dotyczy osób, których roczne dochody przekraczają milion złotych. Choć obejmuje stosunkowo niewielką grupę podatników, regularnie budzi emocje i pytania: jak ją obliczyć, które dochody się wlicza, kiedy złożyć deklarację i na co trafiają zebrane pieniądze. Przedstawiamy kompletne omówienie daniny solidarnościowej – od podstaw prawnych po praktyczne przykłady rozliczenia.
Czym jest danina solidarnościowa?
Danina solidarnościowa została wprowadzona ustawą o Funduszu Solidarnościowym. Jej celem jest współfinansowanie wsparcia dla osób niepełnosprawnych oraz innych świadczeń finansowanych z Funduszu Solidarnościowego, w tym części świadczeń dla emerytów. Danina wynosi 4% nadwyżki dochodów ponad 1 000 000 zł w roku podatkowym. Formalnie nie jest podatkiem dochodowym w ścisłym rozumieniu, lecz odrębną daniną publiczną, ale jej konstrukcja opiera się na przepisach ustawy o PIT.
W praktyce danina działa jak dodatkowy próg podatkowy. Osoby zarabiające ponad milion złotych płacą łącznie 36% od nadwyżki na skali podatkowej i 23% przy podatku liniowym, jeśli uwzględnić podatek dochodowy i daninę. Przy zyskach kapitałowych, na przykład ze sprzedaży akcji, łączne obciążenie nadwyżki wynosi 23%.
Kto płaci daninę solidarnościową?
Obowiązek zapłaty daniny dotyczy osób fizycznych, których suma określonych dochodów w roku podatkowym przekracza 1 000 000 zł. Podatnikami są najczęściej członkowie zarządów dużych spółek, wysoko opłacani menedżerowie, przedsiębiorcy rozliczający się podatkiem liniowym, sportowcy, artyści i inwestorzy osiągający znaczne zyski kapitałowe.
Danina dotyczy zarówno polskich rezydentów podatkowych, jak i nierezydentów w zakresie dochodów osiąganych w Polsce. Ważne jest, że limit miliona złotych odnosi się do sumy dochodów z różnych źródeł, a nie do każdego źródła z osobna.
Jakie dochody wlicza się do daniny?
Do podstawy obliczenia daniny wlicza się dochody opodatkowane według skali podatkowej, w tym wynagrodzenia z pracy i zleceń, dochody z działalności gospodarczej opodatkowanej podatkiem liniowym, dochody z kapitałów pieniężnych, w tym ze sprzedaży akcji, kryptowalut i udziałów, a także dochody z odpłatnego zbycia papierów wartościowych i pochodnych instrumentów finansowych. Uwzględnia się również dochody z działów specjalnych produkcji rolnej i niektóre dochody zagraniczne.
Podstawę daniny można pomniejszyć o zapłacone w danym roku składki na ubezpieczenia społeczne, które wcześniej odliczono od dochodu. Nie wlicza się natomiast przychodów opodatkowanych ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, dochodów ze zbycia nieruchomości, dywidend i odsetek opodatkowanych zryczałtowanym podatkiem pobieranym przez płatnika ani dochodów z najmu prywatnego rozliczanego ryczałtem. Katalog źródeł jest zamknięty i wynika wprost z ustawy o PIT, dlatego w razie wątpliwości warto go zweryfikować z doradcą.
Jak obliczyć daninę na przykładzie?
Przedsiębiorca rozliczający się podatkiem liniowym osiągnął w roku dochód 1 400 000 zł, a do tego zarobił 100 000 zł na sprzedaży akcji. Łączna suma dochodów wynosi 1 500 000 zł. Po odjęciu miliona złotych nadwyżka to 500 000 zł. Danina wynosi 4% tej kwoty, czyli 20 000 zł, przy czym podstawę można dodatkowo obniżyć o odliczone składki społeczne. Gdyby przedsiębiorca zapłacił w roku 20 000 zł składek społecznych odliczonych od dochodu, podstawa daniny spadłaby do 480 000 zł, a danina do 19 200 zł. Kwotę daniny zaokrągla się do pełnych złotych.
Kiedy złożyć deklarację DSF-1 i zapłacić daninę?
Podatnik samodzielnie oblicza daninę i wykazuje ją w deklaracji DSF-1. Termin złożenia deklaracji i zapłaty daniny upływa 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym – w tym samym terminie co zeznania PIT. Deklarację składa się do urzędu skarbowego właściwego dla miejsca zamieszkania, najlepiej elektronicznie przez e-Urząd Skarbowy. Jeśli po złożeniu deklaracji okaże się, że dochody były inne, na przykład po korekcie PIT, należy złożyć korektę DSF-1.
Danina nie jest pobierana przez płatnika w trakcie roku. Pracodawca czy dom maklerski nie odliczają jej od wynagrodzenia lub zysków. Obowiązek obliczenia i zapłaty spoczywa w całości na podatniku, dlatego osoby o wysokich dochodach powinny odkładać odpowiednią kwotę z wyprzedzeniem.
Jakie są skutki spóźnienia?
Niezłożenie deklaracji DSF-1 lub niezapłacenie daniny w terminie skutkuje naliczeniem odsetek za zwłokę i może prowadzić do odpowiedzialności z kodeksu karnego skarbowego. Wysokość grzywny zależy od kwoty uszczuplenia i okoliczności. Podobnie jak w przypadku innych danin publicznych, możliwe jest złożenie czynnego żalu, jeśli podatnik sam ujawni zaległość przed wszczęciem czynności przez urząd.
Na co trafiają pieniądze z daniny?
Środki z daniny zasilają Fundusz Solidarnościowy, z którego finansowane są m.in. świadczenia dla osób z niepełnosprawnościami, programy wsparcia ich opiekunów, renty socjalne i część świadczeń dla seniorów. Wpływy z daniny liczone są w miliardach złotych rocznie i zależą od koniunktury oraz liczby osób osiągających milionowe dochody. W latach dobrej koniunktury na giełdzie i rynku kryptowalut wpływy rosną, bo do podstawy wliczają się zyski kapitałowe.
Czy można legalnie ograniczyć daninę?
Osoby o wysokich dochodach często analizują strukturę swoich przychodów. Wybór ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych zamiast podatku liniowego czy prowadzenie działalności w formie spółki kapitałowej z wypłatą dywidend może wpływać na to, czy danina w ogóle wystąpi. Każda taka decyzja powinna jednak wynikać z realnych potrzeb biznesowych, a nie wyłącznie z chęci uniknięcia daniny, bo organy podatkowe mogą zastosować klauzulę przeciwko unikaniu opodatkowania. Dodatkowym elementem planowania jest rozłożenie sprzedaży aktywów na kilka lat, aby uniknąć przekroczenia progu w jednym roku.
Milionowy próg i solidarna odpowiedzialność
Danina solidarnościowa to 4% nadwyżki dochodów ponad milion złotych rocznie, rozliczane w deklaracji DSF-1 do 30 kwietnia. Obejmuje wynagrodzenia, dochody z działalności na skali i podatku liniowym oraz zyski kapitałowe, a jej podstawę można obniżyć o składki społeczne. Dla osób zbliżających się do progu miliona złotych kluczowe jest wcześniejsze planowanie i rzetelna ewidencja dochodów z wszystkich źródeł. W skomplikowanych przypadkach, na przykład przy dochodach zagranicznych czy sprzedaży dużych pakietów akcji, warto skorzystać z pomocy doradcy podatkowego.

